ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ?
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ (1682–1757) ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ) ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਗਤੀ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ, ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ (ਵਿਆਖਿਆ) ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਈ।
18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1700 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਰੂਪ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫ਼ੌਜ (ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ) ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਲੜਨਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ।
ਘਰ ਵਾਪਸੀ
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਗਭਗ 8 ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 1705 ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਜਿਊਂਦੇ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਭੇਜੇ ਗਏ
ਸੰਨ 1706 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਇਸ ਸਿੱਖ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
'ਟਕਸਾਲ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ-ਢਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ। ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰ ਘੜਨ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਸਹੀ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਘੜਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਇਹ ਕੇਂਦਰ 'ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਖ਼ਾਲਸਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਉਹ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਸੰਨ 1709 ਵਿੱਚ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਧੌਰਾ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹਾਦੁਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 1733 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ (ਸਮੂਹ) ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਸੰਨ 1748 ਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ
ਅਪ੍ਰੈਲ 1757 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਲਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਬੇਅਦਬੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਸਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।"
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਮੇਰਾ ਸੀਸ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਡਿੱਗੇ।"
ਬਾਬਾ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੰਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਲਈ ਮਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਰ ਆਏ।
ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ
ਗੋਹਲਵੜ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਤਲ ਖ਼ਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਅਰਦਾਸ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ 14 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅੰਤਿਮ ਵਿਸ਼ਰਾਮ
1757 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਨਾਈ ਗਈ। ਜਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਥਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰਮ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
-
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ
-
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ: ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ
-
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ: ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ
-
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ (ਇਸੇ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ)
-
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ
-
ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ: ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ (ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ) ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਜੀਵਿਆ
-
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ: ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਵਿਖਾਈ
-
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ: ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ
-
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ; ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਣੇ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ
ਵਿਰਾਸਤ
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਿੰਮਤ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਗਭਗ ਕੱਟੇ ਸੀਸ ਨਾਲ ਲੜੇ, ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਥਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
💎 ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ 💎
💎 ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ - 13 ਮੱਘਰ (ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ੧੩ ਮੱਘਰ) 💎
(1682 – 1757)
ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਿੱਖ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ 1757 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੀ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ (1682–1757) ਦਾ ਜਨਮ 1682 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਜਿਓਣੀ ਦੇ ਘਰ ਪਹੂਵਿੰਡ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (1666-1708) ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ ਦਰਸ਼ਨਾਰਥੀ ਸਨ।
ਸੰਨ 1699 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 3 ਮਹੀਨੇ ਠਹਿਰੇ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ।
ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ 3 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ, ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਪਹੂਵਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।
ਸੰਨ 1705 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮਗਰੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਿਲੇ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਧੀਰਮੱਲ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਯਾਦ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਚਾਰਿਆ, ਜਦਕਿ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪਾਠ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ।
ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਥਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਥਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਗਏ।
ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ 4 ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਪੀਆਂ (ਸਰੂਪ) ਲਿਖੀਆਂ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਤਖ਼ਤਾਂ — ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਸ੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸਾਹਿਬ — ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਵਾਂ ਸਰੂਪ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ।
ਸੰਨ 1708 ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਖ਼ਤ ਸਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਅਬਚਲਨਗਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਏ।
ਸੰਨ 1757 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਕੇ ਮਲਬੇ ਨਾਲ ਭਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ....ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ 8 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗਏ।
75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਿਲੇ। ਇੱਥੇ 5000 ਸਿੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
ਇੱਥੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਹਮਲਾਵਰ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਏ.....ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੀਸ ਕੱਟੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨ।
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਹੱਦ 'ਤੇ ਬਣਿਆ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਢਲਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 75 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ।
ਪਰਮ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਪਰਮ ਭੇਟ — ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ (1534-1581) ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।