ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ - ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1649 ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੋ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ, ਦਇਆ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ "ਰੰਗਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ" ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਖੱਟਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗੁਰੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ। ਦਸੰਬਰ 1665 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਅਸਾਮ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਗਏ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ।
1675 ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ
ਸੰਨ 1675 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਤਦ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾਈ। 300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਾਹ ਲੱਭਦਿਆਂ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੀਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰਮ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਣਨਾ
ਸੰਨ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ, ਨਾਦੌਣ, ਅਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦਲੇਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਡਰ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।
ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹਾਦਤ - ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ
ਤੇਈ ਦਸੰਬਰ 1704 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ: "ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਂ" — ਇੱਕ ਸਿੱਖ 1,25,000 ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਲੜੇ, ਸਿੱਖ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਯੋਧਾ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ "ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ" ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।