ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਖ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- ਨਿਤਨੇਮ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ — ਨਿਤ (ਰੋਜ਼ਾਨਾ) ਅਤੇ ਨੇਮ (ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ/ਵਚਨਬੱਧਤਾ) — ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਨੀਂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਮਿਆਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ (ਸਵੇਰ), ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ (ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ), ਅਤੇ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ (ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)।
- ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਤਨੇਮ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ" ਜਾਂ "ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ") ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ (ਗੁਰਬਾਣੀ) ਦੇ ਉਸ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੂਲ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮਕਸਦ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ:
- ਨਿਤ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ
- ਨੇਮ: ਨਿਯਮ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਜਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ
ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਤਨੇਮ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਨੀਂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੈਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ-ਦਹਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਨਿਮਰਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ (ਸਿੱਖ ਆਚਾਰ-ਜ਼ਾਬਤਾ) ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਿਆਰੀ ਨਿਤਨੇਮ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
1. ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ (ਤੜਕੇ / ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)
ਸਿੱਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ) ਦੌਰਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਉੱਠਦੇ ਹਨ:
- ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਤ; ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਲ ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਂਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਤ; ਦੈਵੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਤਵ-ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵਯੇ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਤ; ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ, ਖਾਲੀ ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
- ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਤ; ਦੈਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਉੱਚਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਰਦਾਸ।
- ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ: ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਤ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਰਵਉੱਚ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2. ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ਾਮ / ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ)
ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ, ਰੁਝੇਵੇਂ ਭਰੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਤੁਲਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
3. ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ (ਰਾਤ / ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)
ਸੌਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ (ਜਿਸਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
| ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ | ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅਰਦਾਸਾਂ | ਰੂਹਾਨੀ ਕੇਂਦਰ |
|---|---|---|
| ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ (ਤੜਕੇ) | ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ, ਤਵ-ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵਯੇ, ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ, ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ | ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਂਹ, ਦੈਵੀ ਗੁਣ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਰਵਉੱਚ ਅਨੰਦ। |
| ਸ਼ਾਮ (ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ) | ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ | ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਤੁਲਨ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤੀ। |
| ਰਾਤ (ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) | ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ (ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ) | ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਮਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਏਕਤਾ। |
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਹੱਤਤਾ
ਇੱਕ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ) ਸਿੱਖ ਲਈ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਚਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰ ਸਕਣ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਰੱਬ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਨਾ ਹੋਣ।