ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਢੋਲਕੀ ਵੱਜਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਸ਼ਾਂਤ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਹੈ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ, ਯਾਨੀ "ਸਵੇਰ ਦਾ ਫੇਰਾ", ਜੋ ਗੁਰਪੁਰਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਵੇਰ ਇਹ ਆਮ ਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਘਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਭਾਤ (ਸਵੇਰ) ਅਤੇ ਫੇਰੀ (ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਪਰਿਕਰਮਾ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ, ਅਕਸਰ ਸਵੇਰੇ 4 ਤੋਂ 5 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਰਦ, ਬੀਬੀਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ; ਬਹੁਤੇ ਢੋਲਕੀ, ਚਿਮਟਾ ਜਾਂ ਖੜਤਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰਲ ਜਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਵੇਰ ਫੇਰੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਰੁਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਹ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਨਾਸ਼ਤਾ ਛਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਕਸਰ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਜਾਂ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ ਤੇ, ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਉਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਿੱਖ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਗਵਾਲੀਅਰ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਤੁਰਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਇਹ ਚੌਂਕੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਇਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਵੱਸੇ ਹਨ, ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਬਈ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੱਕ, ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਬਰਕਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਹਨ:
ਆਓ, ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖੀਏ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੈਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵਜੋਂ। ਜਦੋਂ ਅਗਲਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਅਲਾਰਮ ਲਾਓ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਜਾਗਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਿਓ।