ਗੱਤਕਾ — ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ

ਗੱਤਕਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚੀ-ਵਸੀ ਇੱਕ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੁੱਧ-ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਇਹ ਹੁਨਰ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।

"ਗੱਤਕਾ" ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਖੁਤਕਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੀ ਸੋਟੀ।" ਇਸ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ—ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ।

ਗੱਤਕਾ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਾਹਿਤ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੱਤਕੇ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਨੋਖਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਕਹਿ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਖੋਜ ਗੱਤਕੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ) ਨੇ ਮੀਰੀ (ਦੁਨਿਆਵੀ) ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ) ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੱਤਕਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਆਸੀ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਯੁੱਧ-ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਤਕਨੀਕਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਕਲਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਅਤੇ ਚੱਕਰ, ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਰਥ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੱਤਕੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਕੌਸ਼ਲ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ—ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਗੱਤਕਾ ਸੰਗਠਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ — ਭਾਰਤ

ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੱਤਕਾ ਅਖਾੜਾ, ਬੰਗਲੌਰ — ਉਸਤਾਦ ਮਨਮੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ