ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੋਬਿੰਦ ਪੁਰਾ ਸਾਹਿਬ

ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਅੰਬਾਲਾ ਨੂੰ 1847 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ ਸਨ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬਾਲਾ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ (ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਮਾਰਗ) 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਚੁੱਭੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਨੇੜਲੇ ਖੁੱਰਮਪੁਰ ਮਾਜਰੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਘਾਟ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਉਲੀ ਪੁੱਟਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਉਲੀ ਪੁੱਟਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿਣਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੁੜਨ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬਾਉਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਠਹਿਰੇ ਸਨ, ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚੌਂਤਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ ਬਾਉਲੀ ਫਿਰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਵੰਡੇ, ਤਾਂ ਅੰਬਾਲਾ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂਵਾਲੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਿਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਇਆ। ਸਰਦਾਰ ਮਹਿਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਉਲੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।