ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਚੱਟੀਵਿੰਡ ਗੇਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਤੰਬੂ ਲਾਇਆ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1604 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਛਪਾਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ 1604 ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਗਾਇਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤਕ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। 7 ਅਕਤੂਬਰ 1708 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, “ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਰੂਪ ਮੰਨੋ।” ਇਸ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਹੋਇਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਚੱਟੀਵਿੰਡ ਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਮਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਇਕਾਂਤ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਸਰ ਰੱਖਿਆ।

ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਬਾਣੀ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਕੇ 1603 ਤੋਂ 1604 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। 1855 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਧਾਰੀਦਾਰ ਕੰਵਲ-ਗੁੰਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।