ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ (ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ) ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾੜੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੂਹ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਹ ਖੂਹ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ 6 ਹਰਟ ਲਾਉਣੇ ਪਏ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸੇ ਤੋਂ ਪਿਆ: ਛੇ (ਭਾਵ ਛੇ) + ਹਰਟ ਜਾਂ ਹਰਟਾ (ਭਾਵ ਰਹਿਟ)।

ਜਦੋਂ ਹਰਟ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਰਟ ਲੱਗਣ ਦਾ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਖੂਹ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥੁੜ੍ਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹੀ ਖੂਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ 6 ਏਕੜ ਦੇ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਾਲੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਜੰਗਲੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਚੌਰਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕੰਵਲ-ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚੌਰਸ ਕਮਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹੀ ਕਲਗੀ ਹੈ। 25 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਝੰਡਾ-ਬੁੰਗਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।