ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਸਰ ਸਾਹਿਬ

ਮਾਰਚ 1504 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 'ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ' (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਰਾਏ ਨਾਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਤਿਹਾਣ ਖੱਤਰੀ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਰਾਮੋ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਬੀਬੀ ਸਨ।

ਲੰਮੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਮੁੱਕ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 400 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1704 ਦੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢੀ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਿਆ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਪਹਾੜੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਸਹੁੰ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਹੁੰ 'ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਗੀਤਾ ਤੇ ਗਊ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ) ਦੀ ਸਹੁੰ ਵੀ ਖਾਧੀ ਸੀ।

ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਸਹੁੰਆਂ ਬੇਮਾਅਨੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਭੇਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਛੱਡਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਅਨਮੋਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਸਨ, ਗੁਆਚ ਗਿਆ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਚਮਕੌਰ ਅਤੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ 4 ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਲੱਭਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਬਰਾੜ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਰਾਹ-ਦਸੇਰੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਬਦਕਾਰ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10,000 ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਲੀ ਟੁਕੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1704 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਰਸਦ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਾਝੇ ਦੇ 40 ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਐਲਾਨਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ 40 ਬੇਦਾਵੀਏ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਬੀਬੀ ਯੋਧਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੁੜ ਆਏ।