ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1706 ਨੂੰ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਤੋ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਟਿੱਬੇ (ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ) ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਕੁਝ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੈਤੋ ਨੂੰ 'ਗੰਗਸਰ' ਨਾਮ ਉਸ ਕਥਾ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਵੇਖਿਆ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਕਲਸ਼ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਉਸ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਗਭਗ 700 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆ। ਤੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਫੁੱਟ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਆਚਿਆ ਕਲਸ਼ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਪਿਆ।

ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 10 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।