ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ

ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵੀ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹੁਣ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ (ਯਾਤਰਾ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸੰਬਰ 1515 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਖੋਕੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਆਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਲਾ ਮੂਲ ਰਾਜ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਹੁਰੇ, ਪਟਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਸਥਿਤ ਸੀ।

1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸਿੰਘਾਸਣ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛਤਰੀ ਨੂੰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਜੜਵਾਇਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ।