ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ

6 ਅਗਸਤ 1665 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਰਾਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰੁਕੇ।

ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ, ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ, ਭਾਈ ਕਿਰਪਾਲ ਚੰਦ (ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਲੇ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਵੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਠੱਠੀ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਪਲਾਹੀ, ਫਗਵਾੜਾ, ਹਕੀਮਪੁਰ, ਬੰਗਾ ਰਾਹੀਂ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਇੱਥੇ 5 ਮਹੀਨੇ 19 ਦਿਨ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਠਹਿਰੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਨੀਮਾਸ਼ਹਿਰ' ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ 'ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਬਣਵਾਇਆ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਖੂਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਗਏ।

ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।