ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ
ਗੁਰੂ 1
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ
ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਨ। 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ (ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮਕਾਂਡ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਪਖੰਡ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ, ਅਰਬ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ 2
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ
1504 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, 63 ਸਲੋਕ ਰਚੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ 3
ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ
1479 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਛੂਤ-ਛਾਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਛਕਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵਿਆਹ ਰੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤੀ ਤੇ ਪਰਦਾ ਪ੍ਰਥਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ 4
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ
1534 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਰੀਤ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਧਾਰ ਹਨ।
ਗੁਰੂ 5
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ
1563 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਧੀਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਬਣੇ।
ਗੁਰੂ 6
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ
1595 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ। 'ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਫ਼ੌਜ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ 7
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ
1630 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਿਮਰਨ, ਬਨਸਪਤੀ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤਿਆਰੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰਹਿਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗੁਰੂ 8
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ
1656 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਬਾਲਾ ਪੀਰ' (ਬਾਲ ਪੈਗ਼ੰਬਰ) ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਜਾਤ-ਧਰਮ ਦਾ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੇਵਾ ਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ।
ਗੁਰੂ 9
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ
1621 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।
ਗੁਰੂ 10
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
1666 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਗੁਣ ਭਰੇ। 1708 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਸਥਾਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਰਾਹ-ਦਸੇਰੇ ਵਜੋਂ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰਿਆਈ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
ਗੁਰੂ 11
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਤ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।