ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਹੇਠ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਮੋਹਰ ਸਨ।
ਸ੍ਰੀ ਗੋਕਲ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਖਿੱਚ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਡਰ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਬਹਾਦਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਫੜੇ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਿਹਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
'ਸਿਆਰੁਲ-ਮੁਤਾਖ਼ਰੀਨ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਕਿਉਂ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਰੜਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸਬਕ ਸਿਖਾਵੇ"।
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਖ਼ਲਿਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਖ਼ਲਿਸਪੁਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਬਣਾਇਆ।