ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੁਬੱਚਾ ਸਾਹਿਬ

ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਗਰ', ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜੋ ਹੁਣ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਹੈ) ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਨਗਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੇ 1594 ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 1635 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ 'ਫ਼ੌਜਦਾਰ' ਜਾਂ ਗੈਰੀਸਨ ਕਮਾਂਡਰ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਿਰਪਾ-ਪਾਤਰ ਪੈਂਦੇ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ 'ਤੇ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚੱਲੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਵਿਖਾਏ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਨਗਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹਾੜੀ ਨਗਰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਪਰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੋਤੇ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੂਲ ਬੀੜ, ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ। ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੰਥ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਭੇਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਜੁਟਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਧੀਰ ਮੱਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਸੋਢੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਥਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ।

ਧੀਰਮੱਲੀਏ ਪੰਥ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਸੋਢੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਵਚਨ ਪਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਗਏ। 1757 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਵਡਭਾਗ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1762) ਨੂੰ ਭੱਜ ਕੇ ਊਨਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।