ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗਿਆਨ ਗੋਦੜੀ ਸਾਹਿਬ

ਆਪਣੀ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਨਗਰੀ ਹਰਿਦੁਆਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭੀੜ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਬੁੱਕ ਭਰ-ਭਰ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਛੜੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਵਾਂਗ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ — ਪਰ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਪਾਣੀ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗੇ।

ਜਦੋਂ ਹੈਰਾਨ ਭੀੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋਕਿਆ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਦੂਰ, ਆਪਣੇ ਸੋਕੇ ਮਾਰੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ ਪਾਣੀ ਇਸੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸੌ ਮੀਲ ਦੂਰ ਦੇ ਖੇਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਖੋਖਲਾ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀ ਕਿਵੇਂ ਜਿਊਂਦੇ ਅਤੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਅੱਜ ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ 'ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੋਈ ਢਾਂਚਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਮਹੰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਦੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਮਰਾ ਸੁਭਾਸ਼ ਘਾਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ ਸਕਾਊਟਸ ਐਂਡ ਗਾਈਡਜ਼ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 1935 ਦੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।