ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਾਗ

ਹੇਠਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਆਉਣ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ। 1. ਆਸਾ 2. ਗੂਜਰੀ 3. ਗਉੜੀ ਦੀਪਕੀ 4. ਧਨਾਸਰੀ 5. ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ 6. ਸਿਰੀ 7. ਮਾਝ 8. ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ 9. ਗਉੜੀ 10. ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ 11. ਗਉੜੀ ਚੈਤੀ 12. ਗਉੜੀ ਬੈਰਾਗਣ 13. ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਕੀ 14. ਗਉੜੀ ਮਾਲਵਾ 15. ਗਉੜੀ ਮਾਲਾ 16. ਗਉੜੀ ਮਾਝ 17. ਗਉੜੀ ਸੋਰਠ 18. ਆਸਾ ਕਾਫੀ 19. ਆਸਾਵਰੀ 20. ਆਸਾ ਆਸਾਵਰੀ 21. ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ 22. ਬਿਹਾਗੜਾ 23. ਵਡਹੰਸ 24. ਵਡਹੰਸ ਦਖਣੀ 25. ਸੋਰਠ 26. ਜੈਤਸਰੀ 27. ਟੋਡੀ 28. ਬੈਰਾੜੀ 29. ਤਿਲੰਗ 30. ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ 31. ਸੁਹੀ 32. ਸੁਹੀ ਕਾਫੀ 33. ਸੁਹੀ ਲਲਿਤ 34. ਬਿਲਾਵਲ 35. ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ 36. ਗੌਂਡ 37. ਬਿਲਾਵਲ ਗੌਂਡ 38. ਰਾਮਕਲੀ 39. ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ 40. ਨਟ ਨਾਰਾਇਣ 41. ਨਟ 42. ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ 43. ਮਾਰੂ 44. ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ 45. ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ 46. ਤੁਖਾਰੀ 47. ਕੇਦਾਰਾ 48. ਭੈਰੋ 49. ਬਸੰਤ 50. ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ 51. ਸਾਰੰਗ 52. ਮਲ੍ਹਾਰ 53. ਕਾਨ੍ਹੜਾ 54. ਕਲਿਆਣ 55. ਕਲਿਆਣ ਭੋਪਾਲੀ 56. ਪ੍ਰਭਾਤੀ 57. ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਬਿਭਾਸ 58. ਬਿਭਾਸ ਪ੍ਰਭਾਤੀ 59. ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦਖਣੀ 60. ਜੈਜਾਵੰਤੀ

ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਦਿਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਰਾਗ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 60 ਰਾਗ ਜਾਂ ਧੁਨਾਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਧੁਨ ਬਾਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਭਾਵ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਪਹਿਲੂ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

1. ਰਾਗ ਆਸਾ (ਆਸਾ)
ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਗ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬਹਾਨੇ ਛੱਡ ਕੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਔਖੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਕਤ ਲੱਭਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਾਵ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

2. ਰਾਗ ਗੂਜਰੀ (ਗੂਜਰੀ)
ਰਾਗ ਗੂਜਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਤਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਦੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੂਜਰੀ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਬੀਤ ਰਹੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ 'ਜੀਵਨ-ਸਮੇਂ' ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

3. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਦੀਪਕੀ (ਗਉੜੀ ਦੀਪਕੀ)
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਦੀਪਕੀ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਸੋਹਿਲਾ ਇੱਕ ਲੋਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੌਣ-ਵੇਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਰੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਾਗ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਵਸਥਾ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨਵੀਂ ਆਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

4. ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ (ਧਨਾਸਰੀ)
ਧਨਾਸਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ 'ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ' ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਆਸਵੰਦ ਰਵੱਈਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

5. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ (ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ)
ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋੜੀਂਦੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਹਨ, ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਬੇਵਸੀ।

6. ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ (ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ)
ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਨੀਂਹ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸਲਾਹ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਤੇ (ਮਨ) ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਚ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਸਿੱਖਿਆ' ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ 'ਹਾਸਲ' ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

7. ਰਾਗ ਮਾਝ (ਮਾਝ)
ਰਾਗ ਮਾਝ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ) ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਾਰ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਦੀ 'ਔਸੀਆਂ' ਪਰੰਪਰਾ — ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਅਤੇ ਤਾਂਘ ਦੀ ਖੇਡ — ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਉਸ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਵਿਛੋੜੇ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਉਡੀਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਤੇ ਪੀੜ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

8. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ (ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ)
ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੁਭਾਅ ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਸੁਰ-ਵਿਸਤਾਰ 'ਮੱਧ ਸਪਤਕ' ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ।

9. ਰਾਗ ਗਉੜੀ (ਗਉੜੀ)
ਗਉੜੀ ਅਜਿਹਾ ਭਾਵ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਰਾਗ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

10. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ (ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ)
ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਗਉੜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਗਉੜੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

11. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਚੇਤੀ (ਗਉੜੀ ਚੇਤੀ)
ਗਉੜੀ ਚੇਤੀ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਡਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗੁਆ ਦੇਈਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਹਿਜ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਇਸ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾ ਕੇ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਦੇ ਭਾਵ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

12. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਬੈਰਾਗਣਿ (ਗਉੜੀ ਬੈਰਾਗਣਿ)
ਜਿਵੇਂ ਨਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਗਉੜੀ 'ਬੈਰਾਗਣਿ' ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ (ਬੈਰਾਗ) ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਭਾਵ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੁਆਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਉੜੀ ਬੈਰਾਗਣਿ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਦਾਸੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

13. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਕੀ (ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਕੀ)
ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਰ ਆਤਮ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਵੱਈਏ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਭਰਦਾ ਹੈ।

14. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਮਾਝ (ਗਉੜੀ ਮਾਝ)
ਗਉੜੀ ਮਾਝ ਇੱਕ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ 'ਕਿਰਿਆ' ਹੈ, ਜੋ ਰਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਤਾਂਘ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂਘ ਰਾਗ ਮਾਝ ਦੇ ਪਛਤਾਵੇ, ਆਸ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਉਸ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਹੈ।

15. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਮਾਲਵਾ (ਗੌੜੀ ਮਾਲਵਾ)
ਗਉੜੀ ਮਾਲਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 'ਮਾਲਵਾ' ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਮਾਲਵਈ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ, ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਮਦਰਦ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਨਾ ਵੀ ਆਵੇ।

16. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਮਾਲਾ (ਗਉੜੀ ਮਾਲਾ)
ਗਉੜੀ ਮਾਲਾ ਦਾ ਸਾਰ ਚੰਗੇ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਜੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਅਤੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਊਰਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

17. ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਸੋਰਠਿ (ਗਉੜੀ ਸੋਰਠਿ)
ਗਉੜੀ ਸੋਰਠਿ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੋਤੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਖਿੱਚੇ ਅਤੇ ਮੋਹੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹਨ।

18. ਰਾਗ ਆਸਾ ਕਾਫੀ (ਆਸਾ ਕਾਫੀ)
ਆਸਾ ਕਾਫੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਝੂਠੀ ਆਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ। ਬੇਅੰਤ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਸਰੋਤੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ।

19. ਰਾਗ ਆਸਾਵਰੀ (ਆਸਾਵਰੀ)
ਆਸਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਭਾਵ ਸੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਵੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪਖੰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ।

20. ਰਾਗ ਆਸਾ ਆਸਾਵਰੀ (ਆਸਾ ਆਸਾਵਰੀ)
ਆਸਾ ਆਸਾਵਰੀ ਹੌਂਸਲੇ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਰੋਸੇ, ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸਟੀਕ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਰੋਤੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਜਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

21. ਰਾਗ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ (ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ)
ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਲਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪਰਮ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

22. ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ (ਬਿਹਾਗੜਾ)
ਬਿਹਾਗੜਾ ਦਾ ਭਾਵ ਬੇਹੱਦ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪੀੜ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਇਹ ਤੀਬਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

23. ਰਾਗ ਵਡਹੰਸੁ (ਵਡਹੰਸੁ)
ਵਡਹੰਸੁ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 'ਘੋੜੀਆਂ', 'ਸੁਹਾਗ' ਅਤੇ 'ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ' ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਾੜੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਵੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਾੜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਆਸ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੀ ਹੈ।

24. ਰਾਗ ਵਡਹੰਸੁ ਦਖਣੀ (ਵਡਹੰਸੁ ਦਖਣੀ)
ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਭਾਵ ਰਾਗ ਵਡਹੰਸੁ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੈ।

25. ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਸੋਰਠਿ)
ਸੋਰਠਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਬਲ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਸੋਰਠਿ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸਰੋਤਾ ਵੀ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

26. ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ (ਜੈਤਸਰੀ)
ਜੈਤਸਰੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਊਂਦੇ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਣ ਦਾ ਦਿਲੀ ਜਜ਼ਬਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਾਂਘ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ।

27. ਰਾਗ ਟੋਡੀ (ਟੋਡੀ)
ਟੋਡੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਰਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣੂ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਰਾਗ ਸਰੋਤੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਸੋਚਣ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

28. ਰਾਗ ਬੈਰਾੜੀ (ਬੈਰਾੜੀ)
ਬੈਰਾੜੀ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਭਾਵ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

29. ਰਾਗ ਤਿਲੰਗ (ਤਿਲੰਗ)
ਤਿਲੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਯਤਨ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿ ਕੀਤੇ ਯਤਨ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਦਾ ਮਾਹੌਲ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

30. ਰਾਗ ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ (ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ)
ਤਿਲੰਗ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਯਤਨ ਦੀ ਕਦਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਗ ਤਿਲੰਗ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਭਾਵ ਤੋਂ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਘਾਟ 'ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।

31. ਰਾਗ ਸੂਹੀ (ਸੂਹੀ)
ਸੂਹੀ ਅਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤਾ ਅਥਾਹ ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਤਾ ਉਸ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਜਣ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ।

32. ਰਾਗ ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ (ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ)
ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਆਰ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

33. ਰਾਗ ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ (ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ)
ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਭਾਵ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਥਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੱਦ ਟੱਪਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

34. ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ (ਬਿਲਾਵਲ)
ਬਿਲਾਵਲ ਕਿਸੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਮਕਸਦ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਨਤਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਭਾਰੂ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਹੋਵੇ। ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਣ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਜਾਂ ਲੁਕਿਆ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਦਿਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮਾਤਰ ਹੈ।

35. ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ (ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ)
ਇਹ ਰਾਗ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤਾਲ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

36. ਰਾਗ ਗੋਂਡ (ਗੋਂਡ)
ਗੋਂਡ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਵਾਜਬ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

37. ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਗੋਂਡ (ਬਿਲਾਵਲ ਗੋਂਡ)
ਬਿਲਾਵਲ ਗੋਂਡ ਵਿੱਚ ਹੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਰੋਸੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਮਾਹੌਲ ਅਮੂਰਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾ ਖੁੱਸਣ ਜਿੰਨਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਸੂਝ ਅਤੇ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੰਕਾਰ ਦੇ।

38. ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ (ਰਾਮਕਲੀ)
ਰਾਮਕਲੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਇੱਕ ਸਿਆਣੇ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਉਸਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮਕਲੀ ਉਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ।

39. ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ (ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ)
ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਵੱਲ ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਤਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਅਤੇ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

40. ਰਾਗ ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ (ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ)
ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਬੇਸਬਰੀ ਦੇ ਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਬੂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਬੂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਡੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

41. ਰਾਗ ਨਟ (ਨਟ)
ਨਟ ਉਗਰ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਥਿਰਤਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਹਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਸਪੈਂਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।

42. ਰਾਗ ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ (ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ)
ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਗਿਆਨ ਉਸਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਜਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ 'ਠੰਡਾ' ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ 'ਠੰਡਕ' ਦਾ ਭਾਵ ਅਸਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।

43. ਰਾਗ ਮਾਰੂ (ਮਾਰੂ)
ਮਾਰੂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਚਾਹੇ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕੀਮਤ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਵੇ।

44. ਰਾਗ ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ (ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ)
ਭਾਵੇਂ ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ-ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਖਿੱਚਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਸਮਝੌਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਖਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰੋਤੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਭਾਵ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।

45. ਰਾਗ ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ (ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ)
ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਭਾਵ ਬੇਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ਗੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

46. ਰਾਗ ਤੁਖਾਰੀ (ਤੁਖਾਰੀ)
ਤੁਖਾਰੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਸ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਚਾ ਆਤਮਾ ਲਈ ਸਰਵਉੱਚ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਿੱਦੀ ਮਨ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਰਾਗ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਨ ਤੱਕ ਸਿੱਧਾ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਨਰਮ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾ ਕੇ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਿਆਨ-ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਭਾਰੂ ਹਨ।

47. ਰਾਗ ਕੇਦਾਰਾ (ਕੇਦਾਰਾ)
ਕੇਦਾਰਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਬੋਧ ਮਨ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਖਰੇਪਣ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਸਕੇ।

48. ਰਾਗ ਭੈਰਉ (ਭੇਰੳ)
ਭੈਰਉ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਦਿਲੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਚਿੰਤਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਭਰੋਸੇ ਜਾਂ ਆਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਉਸ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਇਸ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

49. ਰਾਗ ਬਸੰਤੁ (ਬਸੰਤੁ)
ਬਸੰਤੁ ਰੁੱਤ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਝਾੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਸਾਰੇ ਜਾਲੇ ਹਟਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਸ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦੇ ਭਾਵ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੁੱਤ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਬਦਲਾਅ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਤਨ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹਨ।

50. ਰਾਗ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ (ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ)
ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਆਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਭਾਵ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

51. ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ (ਸਾਰੰਗ)
ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਸੁਲਗਦੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਸਾਰੰਗ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਬਲਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀਦਾਇਕ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।

52. ਰਾਗ ਮਲਾਰ (ਮਲਾਰ)
ਮਲਾਰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਮਨ ਤੱਕ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਜਾਵੇ। ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਿਹਨਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਾ ਭਾਵ ਲਿਆਉਂਦਿਆਂ।

53. ਰਾਗ ਕਾਨੜਾ (ਕਾਨੜਾ)
ਕਾਨੜਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

54. ਰਾਗ ਕਲਿਆਨ (ਕਲਿਆਨ)
ਕਲਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਲਚਕਦਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਕਲਿਆਨ ਕਦੇ ਲਚਕਦਾਰ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਤਰੀਕਾ, ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਜ਼ੋਰਦਾਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਰਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

55. ਰਾਗ ਕਲਿਆਨ ਭੋਪਾਲੀ (ਕਲਿਆਨ ਭੋਪਾਲੀ)
ਕਲਿਆਨ ਭੋਪਾਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਲਿਆਨ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਰਾਗ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਲਚਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋੜੀਂਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।

56. ਰਾਗ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਬਿਭਾਸ (ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਬਿਭਾਸ)
ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਬਿਭਾਸ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਦੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਜਿਆ ਮਾਹੌਲ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਹੈ। 'ਪੜਤਾਲ' ਤਾਲ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

57. ਰਾਗ ਪ੍ਰਭਾਤੀ (ਪ੍ਰਭਾਤੀ)
ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਡੂੰਘੀ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਹ ਗਿਆਨ, ਸਧਾਰਨ ਸੂਝ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਹਸਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।

58. ਰਾਗ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦਖਣੀ (ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦਖਣੀ)
ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦਖਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਇਸਦੇ ਕਿ ਭਗਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

59. ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ ਪ੍ਰਭਾਤੀ (ਬਿਭਾਸ ਪ੍ਰਭਾਤੀ)
ਬਿਭਾਸ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਚੇਤਤਾ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਉਹ ਸਿਆਣਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਿਆਣਪ ਹੰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ 'ਦਿਖਾਉਣ' ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਸਕੇ।

60. ਰਾਗ ਜੈਜਾਵੰਤੀ (ਜੈਜਾਵੰਤੀ)
ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਹਾਰ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਇਹ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਜੋ ਵੀ ਹੋਣ, ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮ ਦੀ ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਭਾਵਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।