ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਮਕਾਂਡ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਪੱਖਪਾਤ, ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਹਿੰਦੂ, ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੱਸਿਆ, ਸਗੋਂ ਰੱਬ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦਾ ਭਰਾ ਦੱਸਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਕੀਤੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਰਬ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸ ਤੱਕ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ; ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵੀ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਜੈਨੀਆਂ, ਬੋਧੀਆਂ, ਪਾਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅੱਗੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1479 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੇ ਸਰਾਪ ਵਿਰੁੱਧ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਫ਼ਤ ਰਸੋਈ, ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ, ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ — ਭਾਵੇਂ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬ, ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ — ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵਿਆਹ ਰੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਰੀਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਰਦਾ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਹਟਾਇਆ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1563 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ — ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ — ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਬਣੇ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1630 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਭਗਤੀ-ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਸੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਵੱਲੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਸਿੱਧੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਕੌਮ-ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1621 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਜਨੇਊ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਸਲਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਕਾਰਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਜ਼ਬਰੀ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਜਿਸਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਾਗਦਾ-ਜੋਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਰਸਮ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰੇ ਅਸਲ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ — ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਹ ਇਕਲੌਤਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਰਬ-ਸਾਂਝਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਲਈ ਹੈ।