ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ ਸਾਹਿਬ

ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚੁਰਾਏ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਏ ਜੋਧ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਕੰਗਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਪਿੱਛਾ ਕਰੇਗੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਇੱਥੇ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਸਰ ਸਾਹਿਬ ਭੁੰਦੜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਆਏ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਪੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।

ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਬਾਬਾ ਪੀਰ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਸੁਝਾਈ। ਸੁਝਾਈ ਗਈ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਰਾਤ ਭੁੰਦੜ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ 'ਸਤਿਨਾਮੁ ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਸਰ ਸਾਹਿਬ ਮਹਿਰਾਜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਗਏ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ 1631 ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰ ਬੇਗ ਨਾਲ ਲੜੀ ਗਈ ਤੀਜੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਭਾਰੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।