ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ – ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ

ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ

ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਟਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। "ਦਮਦਮਾ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ। ਮੁਗ਼ਲ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਜਵਾਨ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ) ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮਗਰੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 1706 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਠਹਿਰੇ।

ਇੱਥੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਜਿਸਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਮੁੜ-ਸੰਪਾਦਨਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ। ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਲਿਖਵਾਉਂਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ "ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ" (ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ) ਐਲਾਨਿਆ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਕਲਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਇੱਥੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਤਰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ (ਜਿੱਤ ਦਾ ਪੱਤਰ) ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਾਖੰਡ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਨੈਤਿਕ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਥੰਮ੍ਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।